Αλκιβιάδης

Ο Αλκιβιάδης ήταν η χαρακτηριστικότερη, ίσως φυσιογνωμία της Αθήνας, μετά τον Περικλή, στην πολιτική της ζωή. (449 π.X. - 404 π.X.) Ήταν γόνος υψηλής αριστοκρατικής οικογένειας.  Πατέρας του ήταν ο Κλεινίας. O παππούς του από την πλευρά του πατέρα του, Αλκιβιάδης κι αυτός, υπήρξε συνεργάτης του μεγάλου μεταρρυθμιστή του πολιτεύματος της αρχαίας Αθήνας Κλεισθένη. Από την πλευρά της μητέρας του Δεινομάχης, καταγόταν από το γένος των Αλκμεωνίδων. Μεγάλωσε υπό την εποπτεία του θείου του Περικλή, όταν ο πατέρας του σκοτώθηκε  σε μια μάχη στη Κορώνεια. Υπήρξε μαθητής του Σωκράτη, ο οποίος ήταν ο μόνος άνθρωπος που άκουγε με σεβασμό και τον φοβόταν.  

Η φύση χάρισε  στον νεαρό Αλκιβιάδη  πολλές ικανότητες όπως ομορφιά, εξυπνάδα και πνευματική δεξιότητα που συνδυάστηκαν με την ευγένεια της καταγωγής. Την αισθητική τελειότητα, κομψότητα και χάρη, ύμνησαν πολλοί από τους συγγραφείς της αρχαιότητας. Σύμφωνα με τον Ξενοφών  και οι σεμνότερες γυναίκες δεν μπορούσαν να του αντισταθούν. Ο ίδιος ο  Πλάτων αναφέρει ότι ακόμα και το νύχι του μεγάλου δάχτυλου του ποδιού του ήταν τέλειο. Ό ίδιος ο Αλκιβιάδης είχε όχι μόνο συνείδηση της γοητείας του, αλλά και το πάθος να τη διατηρήσει ανάλλαγη και άφθαρτη στον χρόνο. Ακόμα και  κάποιο τραυλισμό που είχε  στην ομιλία, κατάφερε να μεταβάλει σε αρετή του λόγου, έτσι που πολλοί από τους αριστοκρατικούς και κομψούς νέους της εποχής προσπάθησαν να μιμηθούν.

Από μικρή ηλικία έδειξε μεγάλο θάρρος στη διεκδίκηση των απόψεών του, που συχνά θεωρήθηκε σαν θράσος και διάθεση αυταρέσκειας. 'Όταν κάποτε συνομήλικός του τον κατέβαλε στην πάλη, ο Αλκιβιάδης άρχισε να τον δαγκώνει μέχρις ότου εκείνος ματωμένος του είπε: «δαγκώνεις όπως οι γυναίκες» και ο Αλκιβιάδης απάντησε: «Όχι, όπως τα λιοντάρια» . Η απάντηση που προδιαγράφει τον μελλοντικό ηγέτη που επιθυμούσε τη νίκη με την ισχύ και ανεξάρτητα από τα μέσα, τα οποία θα χρησιμοποιούσε για να την πετύχει. Σε άλλη περίπτωση, όταν όλα τα άλλα παιδιά που έπαιζαν μαζί του παραμέρισαν για να περάσει φορτωμένο αμάξι, αυτός μόνος ξαπλώθηκε μπροστά του και προκαλούσε τον οδηγό του να προχωρήσει αναγκάζοντάς τον τελικά να  παραμερίσει. Κατά την διάρκεια της εφηβικής ηλικίας πήγε σε έναν γραμματοδιδάσκαλο και του ζήτησε ένα βιβλίο του Ομήρου. Όταν ο δάσκαλος του είπε ότι δεν έχει του έδωσε μια γροθιά και έφυγε. Στην ίδια περίοδο της ζωής του έλαβε μέρος στην εκστρατεία εναντίον της Ποτίδαιας.

Έμενε στην ίδια σκηνή με τον Σωκράτη και πολεμούσαν ο ένας δίπλα στον άλλο. Σε μια μεγάλη μάχη ο Αλκιβιάδης τραυματίστηκε και ο Σωκράτης του έσωσε την ζωή. Αργότερα ο Αλκιβιάδης  υπεράσπισε τον Σωκράτη σε μια μάχη στο Δήλιο όταν οι Αθηναίοι αναγκάστηκαν να τραπούν σε φυγή.

Απέκτησε μεγάλη φήμη όταν για πρώτη φορά πήρε μέρος στους Ολυμπιακούς αγώνες το 416 π.Χ. στις αρματοδρομίες. Καθώς, σύμφωνα με τους κανονισμούς, το έπαθλο δινόταν στον ιδιοκτήτη, ο Αλκιβιάδης, τα άρματα του οποίου πρώτευσαν, ήταν  ο μόνος στην ιστορία των Ολυμπιακών αγώνων που κέρδισε την ίδια ημέρα, στον ίδιο αγώνα,  το «χρυσό», το «ασημένιο» και το «χάλκινο» έπαθλο.

Από τα πρώτα βήματά του στο δημόσιο βίο ο Αλκιβιάδης επισκίασε με την προσωπικότητά του όλους τους πολιτικούς ηγέτες της εποχής. Γι’ αυτό το λόγο πέρα από την αναγνώριση των συμπολιτών του, γνώρισε την συκοφαντία και τον φθόνο από τους αντιπάλους του.

Ήταν ιδιαίτερα προικισμένος, χαρισματικός, και δεινός ρήτορας. Ο Θουκυδίδης θεωρεί πως υπήρξε επίσης «στρατιωτική ιδιοφυΐα». Στην προσωπικότητα τού Αλκιβιάδη συνδυάστηκαν ή βούληση για μάθηση, το σθένος και η αρετή με τον άσβεστο πόθο της ηδονής και τη φιλαρχία.

Το 415 π.Χ. και μετά από τη σύγκληση της εκκλησίας του δήμου δίδεται το αξίωμα του στρατηγού στους Αλκιβιάδη, Νικία και Λάμαχο με σκοπό να εκστρατεύσουν εναντίον της Σικελίας. Ενσαρκώνοντας τις επεκτατικές διαθέσεις της πλειοψηφίας των συμπολιτών του  ο Αλκιβιάδης κατέστρωσε ανάλογα σχέδια.  Όπως αναφέρει ο Θουκυδίδης, στόχος του ήταν να καταλάβει τη Σικελία για να βρει στρατό, ώστε να υποτάξει, πρώτα τη Καρχηδόνα, και μετά τη κεντρική Ιταλία, τη περιοχή της Ρώμης.  Ίσως να διέβλεπε τον κίνδυνο που κάποτε θα αντιμετώπιζε η Ελλάδα από αυτούς τους μεγάλους σιτοβολώνες της Μεσογείου, και δεν ήθελε να εκστρατεύσει κατά της Περσίας πριν εξασφαλίσει ασφάλεια από τη δύση. Πενήντα χρόνια αργότερα ο μέγας Αλέξανδρος πραγμάτωσε το όραμα του Αλκιβιάδη. Αλλά είχε αφήσει τη Ρώμη, τα νώτα του ελληνισμού, ακάλυπτα.

Κι ενώ όλα ήταν έτοιμα για την αναχώρηση του στόλου συνέβη  ένα γεγονός που αναστάτωσε τους Αθηναίους. Οι πολυάριθμες κεφαλές των Ερμών, βρέθηκαν είτε κομμένες είτε κατεστραμμένες. Η πράξη αυτή δεν αποτελούσε απλώς ανήκουστη ασέβεια, αλλά και προσβολή των ηθών και των εθίμων της πόλης.  Σε αυτό το γεγονός στηρίχτηκαν οι πολιτικοί αντίπαλοι του Αλκιβιάδη και τον κατηγόρησαν ως υπαίτιο αυτής της ιεροσυλίας και κατάφεραν να στρέψουν εναντίον του τον δήμο. Ο Αλκιβιάδης αντιμετώπισε με σθένος αυτή τη κατηγορία και απαίτησε αυστηρή ανάκριση και αυστηρή τιμωρία για τον ίδιο αν προκύψει η ενοχή του. Τελικά τον διέταξαν να αποπλεύσει με τον στόλο αφήνοντας για
αργότερα τη δίκη.

Ενώ είχε εκστρατεύσει στη Σικελία και κατακτούσε ή προσαρτούσε τη μια πόλη μετά την άλλη στη συμμαχία της Αθήνας, οι μηχανορραφίες  πολιτικών του αντιπάλων πίσω στην Αθήνα προσπάθησαν να τον εξοντώσουν με ψεύτικες κατηγορίες. Έχοντας με το μέρος τους τους γηραιότερους που είχαν μείνει πίσω και δεν ήθελαν την εκστρατεία, πέτυχαν τη καταδίκη του. Ο Αλκιβιάδης αναγκάστηκε να καταφύγει στη Σπάρτη για να μην τον σκοτώσουν, και η εκστρατεία στη Σικελία είχε τραγικό τέλος για τους Αθηναίους.

Στη Σπάρτη ασπάστηκε το σκληραγωγημένο Λακωνικό τρόπο ζωής και σύντομα έγινε το ίνδαλμα της νεολαίας. Του ανατέθηκε η στρατιά της Μικράς Ασίας και ο Αλκιβιάδης απελευθέρωσε εκεί τις ελληνικές πόλεις από τους Πέρσες.

Ξαφνική συμμαχία των Σπαρτιατών με τους Πέρσες κατά της Αθήνας και απόπειρα δολοφονίας του από τον Άγη, βασιλιά της Σπάρτης, τον ανάγκασε να καταφύγει στην αυλή του Τισσαφέρνη,  όπου έδειξε εκπληκτική προσαρμογή στα ήθη και στις συνήθειες των Περσών. Μετά τις επιτυχίες του στη Σάμο ενάντια στο στόλο Σπαρτιατών και Περσών, ο Δήμος της Αθήνας τον ανακάλεσε και τον ψήφισε «στρατηγό αυτοκράτορα».

Όμως η δόξα του δεν κράτησε για πολύ. Ενώ ο Αλκιβιάδης είχε αρχίσει τον κατακτητικό του πόλεμο στη Φώκαια, έφθασε στην Αθήνα ή είδηση ότι ο Αθηναίος ύπαρχος Αντίοχος νικήθηκε σε ναυμαχία από τον Λύσανδρο (407 π.Χ.). Οι Αθηναίοι εξεγέρθηκαν αμέσως εναντίον του ηγέτη που μόλις πρόσφατα είχαν αποκαταστήσει. Με την απόφασή τους αύτη οι Αθηναίοι στερήθηκαν και τον τελευταίο ηγέτη, ο όποιος θα μπορούσε να τους απαλλάξει έντιμα από το άγχος ενός πολέμου που προ πολλού είχαν πάψει να ελέγχουν.

Μετά την καθαίρεσή του ο Αλκιβιάδης πήγε στη Θράκη. Αν και η πόλη του τού επιφύλαξε τελικά τη μοίρα του τυχοδιώκτη, δεν έπαψε με το κύρος και τον πλούτο του να βοηθάει πολλές από τις ελληνικές πόλεις της περιοχής, που συνεχώς αντιμετώπιζαν τις επιθέσεις των βάρβαρων θρακικών φυλών.  Στους Αιγός ποταμούς ο αθηναϊκός στόλος ετοιμαζόταν να δώσει την έσχατη ναυμαχία του πολέμου. Εκεί ο Αλκιβιάδης συμβούλευσε τους στρατηγούς της δημοκρατίας να αγκυροβολήσουν τα πλοία τους σε ασφαλέστερο ορμητήριο. Αλλά οι στρατηγοί δεν τον άκουσαν. Η ήττα  ήλθε  αναπόφευκτα. Ο Αλκιβιάδης δεν είναι απών από το κάλεσμα της πόλης του θα αγωνιστεί να τη σώσει αναζητώντας προσπέλαση στον Μέγα Βασιλέα. Από τη Θράκη καταφεύγει στον Φαρνάβαζο, ο όποιος του παραδίδει την Αιόλιδα για να μπορεί από τα έσοδά της να ζει με κάθε άνεση. Από εκεί προσπαθεί να προσεγγίσει τον Αρταξέρξη Β' τον Μνήμονα και να του καταγγείλει τα σχέδια του αδελφού του Κύρου για την εκθρόνισή του, πιστεύοντας ότι έτσι θα κέρδιζε τη συμπαράστασή του για μιαν αποφασιστική βοήθεια στην πατρίδα του. Η προσπάθειά του όμως βρίσκει αντιμέτωπους όχι μόνο τους Σπαρτιάτες, αλλά και τους τριάκοντα τυράννους, που μόλις έχουν επιβάλει την ξενόφερτη εξουσία τους στην Αθήνα. Αφού εξόρισαν τον γιο του, αφού δήμευσαν τα κτήματά του στην Αττική, αφού του στέρησαν τα πολιτικά του δικαιώματα και απαγόρευσαν τη διαμονή του σε όλη την Ελλάδα, ζήτησαν τον θάνατό του από τον Λύσανδρο.

Λίγους μήνες αργότερα ο Αλκιβιάδης δολοφονήθηκε με διαταγή των Περσών τυράννων Τισσαφέρνη και Φαρνάβαζου. Διακόσοι ένοπλοι πλησίασαν μέσα στη νύχτα το καλύβι που έμενε με την ερωμένη του. Ο Αλκιβιάδης αντιλήφθηκε τους δολοφόνους να πλησιάζουν, έβαλε φωτιά στην καλύβα για να βλέπει, και όρμισε επάνω τους γυμνός, τυλίγοντας με τα ρούχα του στο αριστερό του χέρι για ασπίδα και με ένα ξίφος στο δεξί.. Τελικά κατάφεραν να τον σκοτώσουν, πετώντας του δόρατα από μακριά, όταν η φωτιά άρχισε να σβήνει. Έτσι τελείωσε η ζωή του Αλκιβιάδη στα 45 μόλις χρόνια του.

Ο Αλκιβιάδης ηγήθηκε στρατού ή στόλου σε πάνω από τριακόσιες μάχες στη ζωή του, πολεμώντας μέχρι και τρεις φορές την ίδια ημέρα. Δεν ηττήθηκε ποτέ. Ορμούσε στη σύρραξη πρώτος, πάντοτε χωρίς κράνος.

Ο θάνατος του Αλκιβιάδη και η απελπισία των Αθηναίων για τα χαμένα τους όνειρα, τη χαμένη ηγεμονία τους και τον τρόπο που συμπεριφέρθηκαν στον ικανότατο ηγέτη τους, ίσως αργότερα τους ώθησαν να αναζητήσουν ένα εξιλαστήριο θύμα και να θανατώσουν το Σωκράτη, τον οποίο κατηγόρησαν ότι διέφθειρε τη νεολαία, ότι έκανε τους νέους (όπως τον Αλκιβιάδη) υπερόπτες και ασεβείς.

Όσο και εάν η υπεροπτική συμπεριφορά του προκαλούσε πολλούς, ο Αλκιβιάδης ποτέ δεν έπραξε κάτι που να παραβαίνει τους νόμους της πατρίδας του. Τα βαθύτερα αίτια που τμήμα του λαού της Αθήνας του εναντιώθηκε έτσι επίμονα, πρέπει να αναζητηθούν στο γεγονός ότι οι συμπολίτες του, ίσως και ο ίδιος, μοιάζει να μην άντεξαν το ιστορικό βάρος που είχαν κληθεί να αναλάβουν εκείνο τον 5ο π.Χ. αιώνα: ήταν η πόλη έτοιμη να στήσει μιαν αυτοκρατορία σε όλη τη Μεσόγειο, να κατακτήσει τη Περσία και αναλάβει τις θυσίες που απαιτούσαν οι μακροχρόνιοι πόλεμοι που αυτό συνεπαγόταν; Ο Αλκιβιάδης ενσάρκωσε αυτό το όνειρο της Αθήνας, για πανελλήνια κυριαρχία, όσο κανείς. Και τελικά έγινε θύμα της πολιτικής αναποφασιστικότητάς της, καθώς η πόλη τον εγκατέλειψε στις πιο κρίσιμες στιγμές πολέμων στους οποίους τον είχε εξωθήσει με τις δικές της δημοκρατικά παρμένες αποφάσεις.
   

Βιβλιογραφία
- Πλούταρχου «Βίοι παράλληλοι». Εκδ. Ζαχαρόπουλος
- Θουκυδίδη Ιστορία. (Τα Σικελικά)
- Ι. Παπάζογλου  «Επίτομη Ιστορία του Ελληνικού Πολιτισμού»
- Π. Δρανδάκης  «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια»
- Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία»
- Εγκυκλοπαίδεια «Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα»
- Στ. Πρεσσφιλντ  «Άνεμοι Πολέμου» Εκδ. Πατάκη.
- www.rodatheater.gr
- www.alpha123.gr
- users.sch.gr/pikoulas/ALKIVIADES
- www.mikrosapoplous.gr